การตรวจและออกใบรับรองสุขอนามัยพืช (Phytosanitary Certificate) หรือ PC ให้กับพืช/ ผลผลิตพืชเพื่อส่งออกไปต่างประเทศ ซึ่งการออกใบรับรองสุขอนามัยพืชไม่ใช่มาตรการบังคับแต่ขึ้นอยู่กับความประสงค์ของผู้ส่งออกตามความต้องการของประเทศผู้นำเข้าที่ต้องการให้มีใบรับรองสุขอนามัยพืชกำกับไปกับพืช ผลผลิตพืช เชื้อพันธุ์พืช หรือพาหะเพื่อเป็นการรับรองว่าพืชหรือผลผลิตพืชที่ส่งออก ไปนั้น ปราศจากศัตรูพืชและเป็นไปตามข้อกำหนดทางกักกันพืช หรือเงื่อนไขการนำเข้าของประเทศปลายทาง ยกเว้นการส่งออกพืชที่ถูกประกาศให้เป็นพืชควบคุมโดยมีวัตถุประสงค์เพื่อประโยชนํใน การปองกันไม่ให้ศัตรูพืชระบาดออกไปนอกราชอาณาจักร ซึ่งผู้ส่งออกต้องขอรับใบรับรองสุขอนามัยพืช หากประสงค์จะส่งออกพืชควบคุม สำหรับการขอรับใบรับรองสุขอนามัยพืชนั้น ผู้ส่งออกสามารถติดต่อสอบถามรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่ ด่านตรวจพืช 42 ด่านทั่วประเทศ ซึ่งอยู่ภายใต้การกำกับดูแลของสำนักควบคุมพืชและวัสดุการเกษตร กรมวิชาการเกษตร

การออกใบรับรองสุขอนามัยพืช แบ่งออกเป็น 3 ประเภท

1. การออกใบรับรองสุขอนามัยพืชแบบปกติเจ้าหน้าที่จะทำการสุ่มตัวอย่างพืช/ผลผลิตพืชด้วย วิธีการตรวจด้วย ตาเปล่า (Visual inspection)หากไม่พบศัตรูพืชก็จะดำเนินการออกใบรับรองสุขอนามัยพืช แต่หากสินค้านั้นๆ ตรวจพบศัตรูพืช ซึ่งไม่ใช่ศัตรูพืชกักกันของประเทศปลายทาง ผู้ส่งออกจะต้องทำการกำจัดศัตรูพืชด้วยวิธีที่เหมาะสม เช่น การจุ่มยา การฉีดพ่นด้วยสารกำจัดศัตรูพืชหรือการรมยา และเจ้าหน้าที่จะทำการสุ่มตรวจอีกครั้ง หากไม่พบศัตรูพืชจึงจะออกใบรับรองสุขอนามัยพืช ให้กับสินค้าดังกล่าว
2. การออกใบรับรองสุขอนามัยพืชที่ต้องระบุข้อความรับรองพิเศษตามข้อกำหนดทางกักกันพืช และเงื่อนไข ในการนำเข้าของประเทศปลายทางการออกใบรับรองสุขอนามัยพืชในลักษณะนี้นักวิชาการจากกลุ่มวิจัยการกักกันพืช สำนักวิจัยพัฒนาการอารักขาพืชจะเป็นผู้เก็บตัวอย่างเพื่อตรวจวิเคราะห์ศัตรูพืชในนั้นอย่างละเอียดและส่งผลการวิเคราะห์มายังสำนักควบคุมพืชและวัสดุการเกษตรเพื่อดำเนินการออกใบรับรองสุขอนามัยพืชต่อไป
3. .การออกใบรับรองสุขอนามัยพืชตามข้อตกลงทวิภาคีกับประเทศคู่ค้า การตรวจสอบ/ควบคุม การกำจัดศัตรูพืชและออกใบรับรองสุขอนามัยพืชจะดำเนินการโดยกลุ่มวิจัยการกักกันพืช สำนักวิจัยพัฒนาการ อารักขาพืช สินค้าเกษตรส่งออกที่มีใบรับรองสุขอนามัยพืชในลักษณะนี้เช่น การส่งออกมะม่วงอบไอน้ำไป ประเทศญี่ปุ่น เกาหลีและนิวซีแลนด์การส่งออกลิ้นจี่ ลำไย และมังคุดไปประเทศออสเตรเลีย เป็นต้น

ขั้นตอนการขอรับใบรับรองสุขอนามัยพืช

1. ผู้ส่งออกควรศึกษาขั้นตอนการขอรับใบรับรองสุขอนามัยพืชตามประกาศกรมวิชาการเกษตร เรื่อง หลักเกณฑ์วิธีการและเงื่อนไขการขอและการออกใบรับรองสุขอนามัยพืชและใบรับรองสุขอนามัยพืช สำหรับการส่งต่อ พ.ศ.2551 รวมถึงศึกษา ข้อมูลต่างๆเกี่ยวกับกฎระเบียบที่เกี่ยวข้องทั้งของประเทศไทยและ ประเทศคู่ค้าเพื่อให้การส่งออกถูกต้องและเป็นไปตามข้อกำหนดในการนำเข้าของประเทศปลายทาง ซึ่งผู้ส่งออกสามารถยื่นคำขอใบรับรองสุขอนามัยพืชได้ที่กลุ่มบริการส่งออกสินค้าเกษตร และด่านตรวจพืชทั่วประเทศ
2. ผู้ส่งออกต้องจัดเตรียมพืชที่จะส่งออกเพื่อให้พนักงานเจ้าหน้าที่ตรวจสอบดังต่อไปนี้
   1. จัดเตรียมพืชที่จะส่งออกให้ถูกสุขอนามัยพืชตามข้อกำหนดของประเทศผู้นำเข้า
   2. แสดงบัญชีรายชื่อพืชในแต่ละภาชนะบรรจุให้ตรงตามชนิดและปริมาณที่แจ้งในคำขอ พ.ก.7 และใบแนบบัญชีแสดงรายชื่อพืชที่แนบมากับคำขอ
   3. บรรจุพืชในภาชนะบรรจุที่แข็งแรงและเหมาะสม ไม่บรรจุสิ่งอื่นใดนอกเหนือจากพืช ตามที่ได้แจ้งไว้ในคำขอ พ.ก.7
3. ผู้ส่งออกจัดทำเอกสารคำขอ พ.ก.7 พร้อมแนบเอกสารประกอบที่เกี่ยวข้อง โดยกรอกรายละเอียดให้ถูกต้องครบถ้วนตรงตามความเป็นจริงโดยเฉพาะรายละเอียดชนิดของพืช ชื่อวิทยาศาสตร์ปริมาณที่ส่งออกน้ำหนัก และจำนวนกล่องเพื่อความสะดวกรวดเร็วในการตรวจสอบ
4. เจ้าหน้าที่ตรวจสอบคำขอ พ.ก.7 และเอกสารที่เกี่ยวข้องรวมถึงรายชื่อชนิดพืช/ผลผลิตพืชที่ขอส่งออกว่าเป็นพืชสงวนของไทย พืชควบคุมเฉพาะ พืชควบคุม(พืชเพื่อปลูก) พืชผักสดซึ่งต้องดำเนินมาตรการควบคุมพิเศษสำหรับการส่งออกผักและ ผลไม้สดไปสหภาพยุโรป นอร์เวย์และสมาพันธรัฐสวิส (Establishment List)หรือสิ่งต้องห้ามของประเทศปลายทางหรีอไม่หากตรวจสอบแล้วถูกต้องจึงลงรับคำขอและเอกสารแนบที่ เกี่ยวข้องทั้งหมด พร้อมระบุกันที่/เวลาในเอกสารคำขอ (5 นาที)
   *หมายเหตุ: สำหรับการส่งออกพืชที่ต้องแนบผลวิเคราะห์จากห้องปฏิบัติการจะใช้เวลาในการวิเคราะห์ 3-14 วัน
5. การตรวจสอบศัตรูพืช
   1. กรณีการส่งออกทางอากาศ หรือการตรวจสินค้าในสถานที่ทำการผู้ส่งออกนำพืชทั้งหมดเข้าไปภายในบริเวณด่านตรวจพืชหรือสถานที่ตรวจสินค้า ก่อนเวลาส่งออกไม่น้อยกว่า 3 ชั่วโมง เพื่อให้เจ้าหน้าที่ดำเนินการสุ่มตัวอย่างสำหรับตรวจหาศัตรูพืชและตรวจสอบสินค้าตามที่ระบุไว้ในคำขอ พ.ก.7 (10 นาที)
   2. กรณีการส่งออกทางเรือ หรือการตรวจสินค้านอกสถานที่ทำการหลังจากที่ผู้ส่งออกแจ้งนัดหมายวัน/เวลา/สถานที่ให้เจ้าหน้าที่ไปปฏิบัติงานเมื่อถึงสถานที่นัดหมายเจ้าหน้าที่ สุ่ม ตรวจพืชเพื่อตรวจสอบศัตรูพืช (1วันทำการ) หรือควบคุมการกำจัดศัตรูพืช (1 วันทำการ) เช่น จุ่มยาหรีอพ่น ยา ซึ่งดำเนินการโดยผู้ส่งออก
6. ผลการตรวจพืช/ผลผลิตพืช ตามประกาศกรมวิชาการเกษตรเรี่องหลักเกณฑ์วิธีการและ เงื่อนไขการขอและออกใบรับรองสุขอนามัยพืชและใบรับรองสุขอนามัยพืชสำหรับการส่งต่อ พ.ศ.2551
   1. กรณีตรวจพบศัตรูพืช
      1. ตรวจพบ ณ ด่านตรวจพืช กรณีตรวจพบศัตรูพืชกักกันของประเทศปลายทาง ให้คัดพืชที่พบศัตรูพืชออกทั้งหมด และออกใบรับรองสุขอนามัยพืชให้กับพืชที่เหลือ
      2. ตรวจพบ และได้รับการแจ้งเตือนจากประเทศผู้นำเข้า
         • ครั้งที่ 1 เจ้าหน้าที่จัดทำหนังสือแจ้งเตือนผู้ส่งออกรายนั้น
         • ครั้งที่ 2 เมื่อเกิดซ้ำอีกภายใน 30 วันนับจากวันที่ที่มีหนังสือแจ้งเตือนในครั้งที่1กรมวิชาการเกษตรจะส่งเจ้าหน้าที่ไปให้คำแนะนำในการคัดสินค้าและตรวจศัตรูพืช ณ โรงคัดบรรจุ
         • ครั้งที่ 3 และครั้งต่อๆ ไป เมื่อเกิดซ้ำอีกภายใน 30 วัน นับจากวันที่ที่มีหนังสือแจ้ง เตือนในครั้งที่ 2 เจ้าหน้าที่จะงดการให้บริการออกใบรับรองสุขอนามัยพืชให้กับพืชที่ถูกตรวจพบศัตรูพืชกักกันสำหรับการส่งออกไปประเทศปลายทางที่แจ้งเตือนเป็นเวลา 15 วัน
   2. กรณีตรวจพบการชุกซ่อน/ ลักลอบส่งออกพืช
      1. ตรวจพบ ณ ด่านตรวจพืช
         • ครั้งที่ 1 คัดพืชที่ซุกซ่อนออกทั้งหมดและออกใบรับรองสุขอนามัยพืชให้กับพืชที่เหลือ
         • ครั้งที่ 2 เมื่อกระทำความผิดซ้ำภายในระยะเวลา 30วันนับจากครั้งที่1 เจ้าหน้าที่จะปฏิเสธการออกใบรับรองสุขอนามัยพืชให้กับสินค้าทั้ง Shipment และสำหรับการส่งออกครั้งต่อไป เจ้าหน้าที่จะเปิดตรวจสินค้าทั้งหมด ต่อเนื่องกันไป 30 ครั้งหรือภายในระยะเวลา 6 เดือน
         • ครั้งที่ 3 เมื่อกระทำความผิดชำในระหว่างการตรวจสินค้าต่อเนื่องจากการดำเนินมาตรการใน ครั้งที่ 2 เจ้าหน้าที่จะปฏิเสธการออกใบรับรองสุขอนามัยพืชให้กับสินค้าทั้ง Shipment และงดการ ให้บริการออกใบรับรอง สุขอนามัยพืชเป็นเวลา 30 วันนับตั้งแต่วันที่ตรวจพบ
      2. ตรวจพบและได้รับการแจ้งเตือนจากประเทศผู้นำเข้างดการให้บริการออกใบรับรองสุขอนามัยพืชสำหรับการส่งออกไปประเทศที่แจ้งเตือน เป็นเวลา 30 วัน
         *หมายเหตุ: กรณีตรวจพบพืช/ผลผลิตพืชที่เป็นสิ่งต้องห้ามของประเทศปลายทาง เจ้าหน้าที่จะดำเนินการเช่น เดียวกับมาตรการของกรณีตรวจพบการซุกซ่อน
   3. กรณีตรวจพบปริมาณหรือน้ำหนักของพืชไม่ตรงกับที่ส่งออกจริง
      1. ตรวจพบ ณ ด่านตรวจพืช
         • ครั้งที่ 1 คัดพืชที่แจ้งปริมาณหรือน้ำหนักไม่ตรงออกทั้งหมดและออกใบรับรอง สุขอนามัยพืชให้กับพืชที่เหลือ
         • ครั้งที่ 2 เมื่อกระทำความผิดซ้ำภายในระยะเวลา 30 วันนับจากครั้งที่1 เจ้าหน้าที่จะปฏิเสธการออกใบรับรองสุขอนามัยพืชให้กับสินค้าทั้ง Shipment และสำหรับการส่งออกครั้งต่อไป เจ้าหน้าที่จะเปิดตรวจสินค้าทั้งหมดต่อเนื่องกันไป 30 ครั้งหรือภายในระยะเวลา 6 เดือน
         • ครั้งที่ 3 เมื่อกระทำความผิดซ้ำในระหว่างการตรวจสินค้าต่อเนื่องจากการดำเนินมาตรการใน ครั้งที่ 2 เจ้าหน้าที่จะปฏิเสธการออกใบรับรองสุขอนามัยพืชให้กับสินค้าทั้ง Shipment และงดการให้บริการออกใบรับรองสุขอนามัยพืชเป็นเวลา 30 วันนับตั้งแต่วันที่ตรวจพบ
      2. ตรวจพบ และได้รับการแจ้งเตือนจากประเทศผู้นำเข้า
         • ครั้งที่ 1 เจ้าหน้าที่จัดทำหนังสือแจ้งเตือนผู้ส่งออกรายนั้น
         • ครั้งที่ 2 และครั้งต่อๆ ไป เมื่อเกิดซ้ำอีกภายใน 30 วัน นับจากวันที่ที่มีหนังสือแจ้ง เตือนในครั้งที่ 1 เจ้าหน้าที่จะงดการให้บริการออกใบรับรองสุขอนามัยพืชสำหรับการส่งออกไปประเทศที่แจ้ง เตือน เป็นเวลา 30 วัน
7. ผู้ส่งออกที่ผ่านการตรวจสอบศัตรูพืชแล้ว นำคำขอ พ.ก.7 พร้อมเอกสารแนบที่เกี่ยวข้อง ยื่นให้กับเจ้าหน้าที่ตรวจสอบความถูกต้องของเอกสารอีกครั้งหนึ่ง
8. เจ้าหน้าที่พิมพ์สำเนาใบรับรองสุขอนามัยพืช (8 นาที)
9. ผู้ส่งออกตรวจสอบความถูกต้องของใบรับรองสุขอนามัยพืช
10. เจ้าหน้าที่เพื่อพิมพ์ใบรับรองสุขอนามัยพืชฉบับจริง (2 นาที)
11. เจ้าหน้าที่เสนอผู้มีอำนาจลงนามเพื่อพิจารณาความถูกต้องของใบรับรองสุขอนามัยพืชและลง นาม (3นาที)
12. ผู้ส่งออกจ่ายค่าธรรมเนียม (2 นาที)และรับใบรับรองสุขอนามัยพืช

แผนผังการยื่นขอตรวจพืช และ/หรือควบคุมการกำจัดศัตรูพืชนอกสถานที่

แผนผังการออกใบรับรองสุขอนามัยพืช (กรณีตรวจพืชและ/หรือควบคุมการกำจัดศัตรูพืชนอกสถานที่)

แผนผังการออกใบรับรองสุขอนามัยพืช (กรณีตรวจพืชในสถานที่ให้บริการ)

ตัวอย่าง แบบคำขอใบรับรองสุขอนำมัยพืช (แบบ พ.ก. 7)

บัญชีแสดงรายชื่อพืชแนบท้ายแบบคำขอใบรับรองสุขอนามัยพืช (แบบ พ.ก. 7.1)

ตัวอย่าง ใบรับรองสุขอนามัยพืช (Phytosanitary Certificate) (พ.ก.๗-๑)